Stikkordarkiv: EDB

Me tastast

No surrar bloggaren dugeleg, tenkjer du kanskje. Men nei, her om dagen fekk eg ei melding frå ein god kjenning, der avslutninga var “me snakkast eller tastast i 2017”. Nettopp, slik er det no for tida, me tastast meir enn me snakkast, mange av oss. Ordet ‘tastast’ finst enno ikkje i ordbøkene, men det er lett å forstå tydinga. Det er laga etter mønster frå andre ord, som ‘snakkast’, ‘møtast’, ‘sjåast’, ‘treffast’ m.m. På ein enkel måte grip ‘tastast’ tak i korleis me i den digitale tidsalderen samhandlar med andre personar. Me tastar på mobiltelefonar, nettbrett og pc-ar. Me tastar på Fjesboka, på twitter og eg veit ikkje kva. Til og med på den sokalla “snapchat” tastar me samstundes som me ser foto i sanntid av den me kommuniserer med. Korte, av og til lange, meldingar går fram og attende mellom oss ettersom me bautar oss fram i kvardagane og prøver å ha kontakt med kvarandre.

Eg kan ikkje la vera å tenkja attende på den raske utviklinga me har opplevt i det digitale kommunikasjonsfeltet. Då eg arbeidde ved Hardanger folkemuseum, kjøpte me inn data-utstyr i 1981, som det fyrste museet utanfor universitetsmusea. Det var eit stort framsteg i alt skrivearbeid. Brev, årsmeldingar, sakspapir til styret, artiklar, publikasjonar, tekstar til utstillingar og meir til kunne me produsera på ein rask og effektiv måte. Ja då, det gjekk med litt tid for å finna ut av feil som kunne koma på utstyret. Likevel vil eg nok hevda at me vart meir effektive i mykje av arbeidet vårt.

Eg hugsar også då me på Maihaugen kjøpte den fyrste faksmaskina i 1987. Det var jubileumsår og god økonomi, so me slo til. ikkje minst i kontakten med utanlandske institusjonar og kollegaer fekk faksmaskina mykje å seia. Det var slutt på å venta dage- eller vekevis på svar i brev. Sende eg ein faks til USA på ettermiddagen, låg det svar og venta neste morgon. Ikkje minst i den hektiske OL-tida på Maihaugen vart faksmaskina eit viktig hjelpemiddel. Me skulle drøfta og planleggja ei stor utbygging på Maihaugen. Det var i periodar dagleg kontakt med Kulturdepartementet, og då fekk faksmaskina verkeleg køyra seg.

No er faksmaskina å rekna som eit småteknisk kulturminne. E-post, internett, og eg veit ikkje kva, har overteke samhandlingsplattforma, for å bruka litt skoddespråk. Me tastar i veg, er hektiske og effektive. Sender små, ofte kryptiske meldingar om at me er på veg, toget er 10 minuttar for seint, møt meg utanfor X kl. yy.00, middag om to timar, osv. osv. Det er nesten som eg saknar den tida me kanskje hadde tidlegare, mellom sending og svar. Eg ynskjer meg stundom attende til den tida då det kunne gå vekevis mellom sending og svar; tenk på all den tida som me då hadde til disposisjon! Men det hadde me nok ikkje. Disponibel tid var nok den same då om no. Den gong som no var somme flinkare enn andre til å få noko ut av tida.

All den tastinga burde passa ein som vart oppseda til ikkje å snakka i utrengsmål. Likevel, rett som det er, tek eg meg sjølv i å droppa tastinga. I staden ringjer eg. Det er noko med det å kunna høyra den du har kontakt med, få med nyansane i stemmebruk og setningsmelodi, kunna sansa det usagde som kan liggja i det som vert sagt. Det får ein sjeldan grep om i dei tasta meldingstekstane. So om eg skulle ha eit nyttårsynske: heller snakkast enn tastast.

Share

Skriving

Her om dagen viste det yngste barnebarnet mitt leksa si i finskrift, som ho kalla det. Ho la verkeleg vinn på å skriva fint, og slikt gler sjølvsagt ein bestefar. Seansen minte meg om mi eiga skuletid, då me skulle øva på skjønnskrift, som vel var nemninga den gongen. Det var på ingen måte ei favorittøving for meg, men eg såg at mange av medelevane fekk ei fin handskrift.

Når eg tenkjer meg om, kjem eg på at eg lenge var avhengig av å bruka handskrift når eg skulle uttrykkja meg, lenge etter at eg tok i bruk tekstbehandingsprogram på datamaskin. Allereie i 1981 skaffa Hardanger folkemuseum seg datautstyr, som eitt av dei fyrste musea utanfor universiteta. Økonomien var solid , og styret var velvillig, og då ordna det seg med edb-anlegg, som det heitte på den tida. Likevel gjekk det lang tid før eg gav avkall på å skriva for hand. Kvar gong eg skulle uttrykkja noko som kravde litt tankeaktivitet, måtte eg skriva for hand. Det var noko med at skrive- og tankeprosessen var opplært til å bruka handskrifta. Å setja seg til direkte på skjermen kjendest utrygt. Resultatet var at eg skreiv fyrst ein kladd for hand, slik me hadde lært i skulen. Deretter sette eg meg til tastaturet for å “reinskriva”. Sikkert uforståeleg for mange i dag, men koplinga handskrift-tanke var sterkt rotfest i skriveåtferda mi. Tankane vart best formulerte når eg lét dei strøyma ut gjennom handskrifta mi. Eg skreiv til og med ei stor offentleg utgreiing på den måten. Det fyrste stortingsdokumentet eg hadde ansvar for, vart òg skrive på same måten. Håplaust tungvint, vil nok mange seia i dag.

Det gjekk mange år før eg våga å skriva direkte på skjerm utan å gå vegen om handskriven kladd. Men litt etter litt kom eg inn i det skriveuniverset som vel dei fleste skrivande boltrar seg i no: rett på tastaturet for å skriva i veg. Sjølvsagt oppdaga eg fort at å skriva i eit teksbehandlingsprogram er mykje meir effektivt. Skiljet mellom kladd og reinskrift er utviska. Det er sikkert difor mange tekstar i det offentlege rommet kan sjå ut som kladdar. Det programmet som eg nyttar til å skriva tekstar i bloggen min, har ein velsigna eigenskap: den lagrar kvar versjon. Då kan eg gå attende for å sjekka, ta inn att noko som eg har sletta osv. Glimrande hjelpemiddel for ein som likar å pusla med smådetaljar i teksten heile tida. Eg ser at det i bloggen min er det tekstar som finst i 50-60 versjonar.

Det er fint at barnebarnet mitt lærer seg finskrift og vert vane med å bruka handskrift. Kor lenge ho kjem til å nytta handskrifta i særleg monn, er eit anna spørsmål. Ho høyrer nok til ein generasjon som vert fanga i den digitale skrivekulturen, der skriftlege uttrykk i standig større monn veks saman med dei visuelle uttrykksformene. Spennande, eg kan ikkje seia anna. Eg er likevel glad for at eg vaks opp med å bruka handskrift som det berande prinsippet for å kunna uttrykkja meg skriftleg.

Share