Stikkordarkiv: Øystese statsrealskule og gymnas

Sokkadans

I dei fem åra eg gjekk på statsrealskulen og gymnaset i Øystese 1961-1966, konsentrerte eg meg nok fyrst og fremst om skuleoppgåvene. Me var mange som prioriterte jamt og systematisk arbeid i skulekvardagen på veg mot ei vidare utdanning. Det var likevel mange pustehol, der me elevane berre var ungdomar. Filmar i ungdomshuset Holmatun fekk me med oss både tidt og ofte. Laurdagane var me som oftast på dans i eit eller anna ungdomshus. Sjølv dreiv eg mykje med dansespeling  med helgane. Det gav ekstra lommepengar til eit elev-liv.

Eit avbrot i alt leksearbeidet var leikkveldane i gymnastikksalen på gymnaset. Eg trur det var om tysdagskveldane, men det kan godt henda at eg misminnest. To av lærarane, Nils Årekol og Alf Mokleiv, stilte opp og skulle læra alle som var interesserte, folkeviseleik, turdansar og vanleg runddans. Somme av oss hadde vore på leikkurs tidlegare; for andre var det nytt og ukjent.

Me måtte dansa på sokkaleisten. Golvet i gymnastikksalen skulle ikkje skitnast til etter skuletid. Me måtte difor ta av oss skorne i rommet der stollageret var. Det var nok ikkje berre nyvaska sokkar som kom fram or skorne når me gjekk inn på dansegolvet. Folk med god luktesans kunne nok få testa lukte-evnene sine rett som det var. Somme hadde også glatte ullabbar, og dei kunne få seg overraskingar i rundsnuane.

Programmet var todelt på eit vis. Fyrst var det ei økt med folkeviseleik. Når gutane skulle finna seg ein dansepartnar, kunne ein sjå korleis dei skjena over golvet for å koma fort fram til den ein ville dansa med. Stundom lukkast dei, men dei fleste måtte nok læra at for kvar dans med fyrsteprioriteten måtte det dansast mange andre dansar også. Og dei mest smålåtne måtte vera nøgde om dei i det heile fekk ein dansepartnar.

Folkeviseleiken var den minst spennande delen av kvelden, tykte eg. Å dansa i ring og syngja samstundes som ein skulle utføra dansesteg, var greitt nok. Men eg likte mykje meir når eg dansa med jenta åleine, anten i vanleg runddans eller bygdedans. Då kunne ein ta i bruk heile rørslerepertoaret i lag med ein god dansepartnar, om ein var heldig.

Kvelden vart avslutta med runddans, der spelemannen Olav Lutro var i aksjon. Han var fødd og oppvaksen på Lutro i Sørfjorden. I danseøkta fekk eg eit lite dilemma: eg ville gjerne dansa, men samstundes ville eg gjerne kompa på piano til spelemannen. Litt avhengig av kven av jentene som hadde møtt opp, løyste eg det ved å vera på golvet under siste dansen. Var eg litt “snjaop” av meg, kunne eg få dansa med den eg ville.

Oppslutnaden om leikkveldane var nok varierande. Men dei åra eg gjekk i Øystese, vart det etter kvart ei stor gruppe ungdomar som likte å dansa. Me vart ein del av den sokalla Hardangerringen som Hardanger ungdomslag hadde ansvar for. Me bestemte oss for å reisa til utlandet med eit danseprogram. Eg hugsar at me våren og sommaren 1964 reiste rundt i Hardanger med eit program for å tena inn litt ekstra pengar til turen. Tidleg på hausten same året reiste me, ei gruppe ungdomar i alderen 16 til 22 år, med charterfly frå Bergen til Amsterdam. Der venta ein buss som frakta oss til vin- og folkemusikkfestivalen i Dijon i Frankrike og til ein folkedansfestival i Mons i Belgia. Me organiserte alt saman sjølve og fekk fri frå skulen. I ettertid er eg litt imponert over at me handterte alt som skulle ordnast. Der og då var det heilt naturleg og sjølvsagt.

Denne danseturen til utlandet kan reknast som ei av mange gode avkastningar av sokkadansøvingane på tysdagskveldane. Somme av oss møtte til og med seinare ektemakar på sokkadansen. Ein skal aldri undervurdera samfunnsnytten av sokkadans.

Share

Mjølkespanna i Øystese sentrum

Øystese sentrum 2

Raud pil viser meieriutsalet i Øystese, slik det var tidleg på 1960-talet. Foto frå Facebook-gruppa Gamle bilete frå Kvam.

Den som tidleg på 1960-talet gjekk eller køyrde gjennom Øystese sentrum haust, vinter og vår, kunne ikkje unngå å sjå ei samling små spann som om kvardagane stod utanfor ein låg, avlang bygning som låg langs vegen, ikkje langt frå kyrkja, sjå foto. Bygningen var ikkje noko arkitektonisk praktstykke, berre ein klosse i betong.

Kvardagsmorgonane kunne ein også sjå at ungdomar sette frå seg mjølkespanna på veg til realskulen og gymnaset på Rossvoll. Etter skuletid henta ungdomane kvart sitt spann, gjekk inn i den avlange betongklossen av ein bygning og kjøpte seg mjølk, før dei gjekk heim på hyblane. Bygningen var nemleg eit utsal for Øystese meieri. Spannsamlinga fortalde rett og slett om praktisk tenkjande ungdomar som sette mjølkespanna frå seg om morgonane, slik at dei slapp ta dei med seg på skulen.

Eg hugsar enno dei gongane det kom postpakke frå mor. Då var det ekstra spennande å koma heim på hybelen med nytappa mjølk og ei von om at pakken heimanfrå inneheldt ei eplekake eller fyrstekake. Det vart ein del hybelfeststunder på den måten. Eg var elles ikkje verre faren enn at eg av og til stakk innom bakeriet på veg heim og sikra meg bringebærsnittar.

Dei fleste av elevane på realskulen og gymnaset budde på hybel. Sjølv flytte eg på hybel ein månad før eg fylte 15 år, og mange medelevar var i same situasjonen. Ingen tykte dette var noko spesielt. Det var slik livet var for ungdomar som var heldige å koma inn på realskule og gymnas. Mange av oss reiste heim berre nokre gonger i månaden, og då berre frå laurdag til sundag. Laurdag var skuledag til liks med andre dagar.

I dag høyrer det med til unntaka at ungdomar på 14-15 år flytter heimanfrå på hybel. No er det vel meir vanleg at avkjømet vert buande heime til dei fyller både 25 og 30 år. Eg lever enno i den trua at det tidlege hybellivet gjorde oss sjølvstendige. Me måtte kort og godt ta ansvar for alle oppgåvene som måtte løysast for å klara kvardagane. Ikkje slik å forstå at det var særleg problematisk. Me var alle i same bås, og me kunne hjelpa kvarandre om det var nødvendig. I tillegg hadde me eit lærarkollegium som hadde omsut for oss, òg utanfor skuletida.

Samlinga av mjølkespann utanfor meieriutsalet i Øystese sentrum kan på mange måtar stå som ein enkel illustrasjon på ungdomar som fann løysingar på dei fleste praktiske gjeremåla. Det er ikkje sikkert at Mattilsynet av i dag hadde godkjent reinhaldet av spanna, for ikkje å nemna at spanna stod rett ved riksvegen i mange timar før dei vart tekne i bruk. Når det regna, hende det nok at bilane hadde skvetta sandblanda vatn frå vegbanen utanpå spanna når me henta dei. Men pytt, pytt, det gjekk bra so lenge loka på spanna var skikkeleg påsette. Me fekk den mjølka me skulle ha, me vart vaksne, fekk oss utdanning og arbeid og kan sjå attende på ungdomstida gjennom nostalgiske filter. “Det naudar ikkje,” som far brukte å seia.

Share