Stikkordarkiv: Maihaugen

Kvardagsklede

I år er det 30 år sidan Maihaugen, De Sandvigske Samlinger markerte at det var 100 år sidan Anders Sandvig (1862-1950) starta innsamlinga av gamle gjenstandar og bygningar. Den eineståande innsamlingsverksemda hans resulterte i eit av dei mest spennande musea i Noreg. Året 1987 var ei einaste stor markering med ei mengd tilstellingar som alle skulle feira og kasta ljos over Anders Sandvig og institusjonen han grunnla.

Midt i all festivitasen som me la opp til, er det ein detalj som eg hugsar ekstra godt. I mange tiår hadde omvisarane på Maihaugen gått i rondastakk og rutaliv med kvite skjorter. På same måten som i dei fleste musea på den tida var det ei uskriven “lov” at i møtet med turistar og andre framande skulle ein gå kledd i festbunad for på den måten å visa lokale kulturuttrykk frå den beste sida: sundagssida, så å seia. Etter intern drøfting på Maihaugen, bestemte me oss for å gjera ei lita endring i bunadsbruken til omvisarane. Me hadde godt dokumentasjonsgrunnlag for å skifta ut dei kvite skjortene med blåfarga og rutete skjorter på kvardagar. Me meinte det var eit poeng å visa at det var skilnad på kvardags- og sundagsklede, ikkje minst sidan omvisarane skulle fortelja om liv og arbeid i dei gamle husa i sokalla “gamle dagar”, dvs. i hovudsak 1700- og 1800-talet. Frå sommaren 1987 hadde omvisarane difor på seg kvite skjorter berre på sundagar og andre helgedagar.

Sjølvsagt vart det debatt av slik endring. I lokalpressa kom det klager på at Maihaugen øydela ein innarbeidd tradisjon som la vekt på å visa det beste ein hadde i møtet med framande. På ulik vis vart det hevda at for å visa gjestene respekt, måtte ein visa fram uttrykk frå høgtid og fest. Me argumenterte med at ingen ville missa respekten for eldre Gudbrandsdal-kultur fordi dei om dei fekk litt informasjon om skikken med å å skilja mellom kvardags- og helgedagsklede. Og langt dei fleste tykte denne vesle endringa var positiv. Innimellom kom det likevel kommentarar som illustrerte førestillinga om at på museum skal me framheva og dyrka det vakre og det fine, det som fortel om dei ljose sidene av historia vår.

Eg hadde møtt dette historieperspektivet mange gonger tidlegare, m.a. på Hardanger folkemuseum nokre år tidlegare. Der hadde me laga ei utstilling om klede frå Hardanger. I tillegg til alle finkleda stilte me ut ei bøtt karaunderbukse, m.a. for å visa korleis folk brukte kleda dei hadde, so lenge som råd. Me fekk nok ein del kommentarar om den utstilte, bøtte underbuksa. Somme tykte det var fint at me tok med eit slikt plagg. Andre meinte me burde hatt skjemmevit nok til å la vera å stilla ut noko slikt saman med alle finkleda. Ein kjend stortingspolitikar brukte den utstilte underbuksa som døme på at eg var ein museumsperson med dårleg utvikla kvalitetssans. På museum skulle ein dyrka det vakre og høgverdige, ikkje øydeleggja glansbileta om fortida med å fortelja om og visa bøtte underbukser.

Denne vesle motviljen mot kvardagsskjorte og bøtte underbukser er små detaljar som illustrerer korleis me gjerne vil unngå å visa for omverda den vanlege kvardagssida av liva våre.  Når eg sjølv er på museum, set eg alltid størst pris på å få innsyn i og kunnskap om kvardagslivet. Uansett korleis me snur og vender på det, er det kvardagane og kvardagssyslene som bestemmer kva liv me får. Ingen vert spesielt lukkeleg av å leva livet som om det berre var sundagar.

Gravityscan Badge

Share

Me tastast

No surrar bloggaren dugeleg, tenkjer du kanskje. Men nei, her om dagen fekk eg ei melding frå ein god kjenning, der avslutninga var “me snakkast eller tastast i 2017”. Nettopp, slik er det no for tida, me tastast meir enn me snakkast, mange av oss. Ordet ‘tastast’ finst enno ikkje i ordbøkene, men det er lett å forstå tydinga. Det er laga etter mønster frå andre ord, som ‘snakkast’, ‘møtast’, ‘sjåast’, ‘treffast’ m.m. På ein enkel måte grip ‘tastast’ tak i korleis me i den digitale tidsalderen samhandlar med andre personar. Me tastar på mobiltelefonar, nettbrett og pc-ar. Me tastar på Fjesboka, på twitter og eg veit ikkje kva. Til og med på den sokalla “snapchat” tastar me samstundes som me ser foto i sanntid av den me kommuniserer med. Korte, av og til lange, meldingar går fram og attende mellom oss ettersom me bautar oss fram i kvardagane og prøver å ha kontakt med kvarandre.

Eg kan ikkje la vera å tenkja attende på den raske utviklinga me har opplevt i det digitale kommunikasjonsfeltet. Då eg arbeidde ved Hardanger folkemuseum, kjøpte me inn data-utstyr i 1981, som det fyrste museet utanfor universitetsmusea. Det var eit stort framsteg i alt skrivearbeid. Brev, årsmeldingar, sakspapir til styret, artiklar, publikasjonar, tekstar til utstillingar og meir til kunne me produsera på ein rask og effektiv måte. Ja då, det gjekk med litt tid for å finna ut av feil som kunne koma på utstyret. Likevel vil eg nok hevda at me vart meir effektive i mykje av arbeidet vårt.

Eg hugsar også då me på Maihaugen kjøpte den fyrste faksmaskina i 1987. Det var jubileumsår og god økonomi, so me slo til. ikkje minst i kontakten med utanlandske institusjonar og kollegaer fekk faksmaskina mykje å seia. Det var slutt på å venta dage- eller vekevis på svar i brev. Sende eg ein faks til USA på ettermiddagen, låg det svar og venta neste morgon. Ikkje minst i den hektiske OL-tida på Maihaugen vart faksmaskina eit viktig hjelpemiddel. Me skulle drøfta og planleggja ei stor utbygging på Maihaugen. Det var i periodar dagleg kontakt med Kulturdepartementet, og då fekk faksmaskina verkeleg køyra seg.

No er faksmaskina å rekna som eit småteknisk kulturminne. E-post, internett, og eg veit ikkje kva, har overteke samhandlingsplattforma, for å bruka litt skoddespråk. Me tastar i veg, er hektiske og effektive. Sender små, ofte kryptiske meldingar om at me er på veg, toget er 10 minuttar for seint, møt meg utanfor X kl. yy.00, middag om to timar, osv. osv. Det er nesten som eg saknar den tida me kanskje hadde tidlegare, mellom sending og svar. Eg ynskjer meg stundom attende til den tida då det kunne gå vekevis mellom sending og svar; tenk på all den tida som me då hadde til disposisjon! Men det hadde me nok ikkje. Disponibel tid var nok den same då om no. Den gong som no var somme flinkare enn andre til å få noko ut av tida.

All den tastinga burde passa ein som vart oppseda til ikkje å snakka i utrengsmål. Likevel, rett som det er, tek eg meg sjølv i å droppa tastinga. I staden ringjer eg. Det er noko med det å kunna høyra den du har kontakt med, få med nyansane i stemmebruk og setningsmelodi, kunna sansa det usagde som kan liggja i det som vert sagt. Det får ein sjeldan grep om i dei tasta meldingstekstane. So om eg skulle ha eit nyttårsynske: heller snakkast enn tastast.

Share